eDikkat.com

Dikkat Eksikliği Bozukluğu (DEB) daha önceleri sadece çocukluk döneminde görüldüğü düşünülürken, günümüzde erişkin döneminde de devam ettiği tespit edilmiştir. Dikkat Eksikliği, her toplumda görülen, kişilerin yarısından fazlasında erişkinlik yaşamında da etkinliğini sürdüren, yaşama, kişiler arası ilişkilere, okul ve iş dünyasına yansıyan çeşitli olumsuz etkileri açısından toplumun ve sağlık hizmetlerinin önemli sorunlarından biri haline gelmiştir. DEB belirtileri, kişinin hem eğitim ve iş alanını, hem de sosyal yaşantısının hemen her alanını olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Tedavi edilmediği takdirde yoğun ruhsal ve sosyal sorunlar ortaya çıkmaktadır.

DİKKAT EKSİKLİĞİNİN BELİRTİLERİ NELERDİR?

DSM-IV Tanı Ölçütleri (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fourth Addition), Dikkat Eksikliği Bozukluğu’nun belirtilerini şu şekilde tanımlar:

Kişinin aşağıdaki maddelerin en az altısını karşılaması gerekir:

- Çoğu zaman dikkatini ayrıntılara vermez ya da okul ödevlerinde, işlerinde ya da diğer etkinliklerde dikkatsizce hatalar yapar

- Çoğu zaman üzerine aldığı görevlerde ya da oynadığı etkinliklerde dikkati dağılır

- Doğrudan kendisi ile konuşulduğunda çoğunlukla dinlemiyormuş gibi görünür

- Çoğu zaman yönergeleri izlemez ve okul ödevlerini, ufak tefek işleri ya da işyerindeki görevlerini tamamlayamaz

- Çoğu zaman üzerine aldığı görevleri ve etkinlikleri düzenlemekte zorluk çeker

- Çoğu zaman sürekli zihinsel çabayı gerektiren görevlerden kaçınır, bunları sevmez ya da bunlarda yer almaya karşı isteksizdir

- Çoğu zaman üzerine aldığı görevler ya da etkinlikler için gerekli olan şeyleri kaybeder (örneğin, oyuncaklar, okul ödevleri, kalemler, kitaplar ya da araç-gereçler)

- Çoğu zaman dikkati dış uyaranlarla kolaylıkla dağılır

- Günlük etkinliklerinde çoğu zaman unutkandır

DİKKAT EKSİKLİĞİNİN BİRLİKTE GÖRÜLDÜĞÜ BAŞKA BOZUKLUKLAR DA VAR MIDIR?

Dikkat Ekiskliği Bozukluğu ile benzer belirtiler gösteren gelişimin normal evreleri ve bazı kompleks bozukluklar vardır. Bu bozukluklardan bazıları, orta derecede zihinsel gerilik, spesifikbeyin rahatsızlıkları, antisosyal davranış örüntüsü, özgül öğrenme güçlüğü, depresyon, kaygı bozuklukları, vs…

DİKKAT EKSİKLİĞİNİN İNİŞ VE ÇIKIŞLARI

Çocuk her iki sınava da aynı şekilde çalıştığı halde birisinden 95 alırken diğerinden 45 almaktadır. Burada sanki çocuğun zihni ikinci sınavda tatile çıkmış gibidir. Hem aile hem de okuldaki öğretmenleri çocuğun bu performansı karşısında şaşırırlar ve akılları karışır. Özellikle de bir bilgisayar oyunu karşısında saatlerce oturabilmesine rağmen sınavlarda aynı sabrı gösterememesini tembellik olarak algılayabilirler. Fakat burada çocuğun ya da yetişkinin TV ya da bilgisayar karşısında saatlerini verebilmesinin iki sebebi vardır:

Bunlarda birisi bilgisayar oyununun dikkatini uzun süre verebilmesini sağlayan sürekli bir hareket / mekanizma olmasından kaynaklanmaktadır. İkinci olarak da, bu çocukların ya da yetişkinlerin azim/sebat gösterme özellikleri belirgindir. Bilgisayar oyununa kilitlenirler ve dikkatlerini bir noktadan diğerine geçirmekte zorluk yaşarlar. Ne var ki okulda dersi dinlemekte aynı sebatı gösteremezler. Sürekli dikkatleri başka bir yerdedir, kısa süreli derse verirler, sonra tekrar başka işlerle uğraşmaya devam ederler.

Fakat tüm DEB’li çocuklar kuralları çiğnemez. Ders süresince kuralları çiğnemeden sıralarında oturur, hayallere dalar ve sessiz olurlar. Aileler çocuklarının yalnızlıklarından ve sessizliklerinden endişe duyarlar. Bu çocuklar genellikle kızdır ve sıklıkla tembel, depressif ve hayalci olarak adlandırılırlar.

Genelde DEB si olan çocuklar, çevrelerinde olan bitenden haberdar değillerdir. Bu çocuklar genelde içedönük, sessiz ve uzak çocuklardır. Genellikle sosyal ipuçlarını kaçırırlar, ve sosyal uyum için ekstra bir yardıma da ihtiyaç duydukları olur.

ÇOCUKLUKTAN YETİŞKİNLİĞE DİKKAT EKSİKLİĞİ

Yapılan araştırmalar, çocukluk çağında başlayan DEB’nin %80’inin erişkinlikte de devam ettiği ortaya konulmaktadır ( Weiss, 1985). Araştırmalar göstermektedir ki toplumun %1-2 ‘sinde (kadın ve erkek) dikkat eksikliği bozukluğu görülmektedir.

Dikkat eksikliğinin sıklıkla birlikte görüldüğü rahatsızlık “hiperaktivite”dir.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite’nin (DEHB), çocuklarda görülme oranı %4 olarak düşünülürken bu oranın yirmili yaşlarda %0.8 olduğu, ve 40 yaşlarında da %0.05 oranına ulaştığı görülmüştür (Hill, 1996). Bir başka çalışmada ise yetişkinlerde DEHB’ nun toplam yetişkin oranın % 2 sini oluşturduğunu bulmuştur (Wender, 1988). Hiperaktif çocukların 2/3’ ünde hastalığın en az bir semptomu erişkin dönemde de devam etmektedir (Weiss, 2000).

ÇOCUK VE ERGENLERDE DİKKAT EKSİKLİĞİ TARAMA TESTİ

Test, “hiçbir zaman”, “hemen hiç”, “çok az”, “bazen”, “sıklıkla”, “oldukça sık” olmak üzere 5 bölüme ayrılmıştır. Çocuğunuz için en doğru bölümü işaretleyiniz. Ardından, verilen puanları toplayarak 110’a bölünüz. Çıkan % sonuç eğer 70-100 aralığında ise dikkat eksikliği olma olasılığı yüksektir.

(Hill,W. R., Castro, E., 2002)

YETİŞKİNLERDE DİKKAT EKSİKLİĞİ TARAMA TESTİ

Test, “hiçbir zaman”, “hemen hiç”, “çok az”, “bazen”, “sıklıkla”, “oldukça sık” olmak üzere 5 bölüme ayrılmıştır. Kendiniz için en doğru bölümü işaretleyiniz. Ardından, verilen puanları toplayarak 115’a bölünüz. Çıkan % sonuç eğer 70-100 aralığında ise dikkat eksikliği olma olasılığı yüksektir.

(Hill,W. R., Castro, E., 2002)

DİKKAT EKSİKLİĞİNİN TEDAVİSİ

• İlaç tedavisi ön plandadır. Türkiye’de mevcut ilaçlar ile dikkat eksikliği semptomları büyük oranda kontrol altına alınabilmektedir.
• Gerekirse ilaç tedavisinin yanı sıra ek olarak pisikolojik tedavi ile dikkat süresini artırma ve davranışçı yaklaşımlar vardır. İlaç tedavisinin ne kadar devam edeceği klinik görünüm ve semptomların devam etmesine göre tespit edilir.
• Çocuklar için ailenin yönlendirilmesi önemlidir. Genelde bu tür çocukların sosyal ilişkileri bozulur ve sorun yaşama ihtimalleri yüksektir. Ders başarısızlığı da bu duruma eklenince çocuğun kendine olan özgüveni azalır, alınganlığı artar. Bu nedenle ailenin ve çocuğun psikososyal açıdan desteklenmesi çok önemli bir konudur.
• Nörobiofeedback çocuklarda özellikle Dikkat Eksikliği (DEB) Bozukluğu’nun tedavisinde, çocuğa dikkatini yoğunlaştırma ve sürdürebilme becerisi kazandırmak amacıyla kullanılmaktadır. Neurobiofeedback ile DEB’li çocuklara, gevşemiş fakat odaklamış, dikkatle en uyumlu beyin dalgalarını üretmeleri öğretilmektedir. Aynı zamanda çocuk, neurobiofeedback uygulaması sırasında, dikkatini bilgisayara yoğunlaştırmaktadır. Bu sırada dikkatini odaklamayı ve aynı zamanda sürdürmeyi öğrenmektedir. Çocuk kendisini kontrol edebildiğinin bilincine varmaya başladıkça dürtü kontrolünü de sağlamış bulunmaktadır.
• Diğer bir tedavi programı ise ‘Viyana Test Sistemi’nin bir parçası olan Zihinsel Rehabilitasyon programı, (REHACOM)”Bilgisayarlı Eğitim Modülleri”nden oluşur. RehaCom bir zihin geliştirme programıdır. Bu program, alınan tanının tedavisine yönelik olup 30 dakika veya hastaya göre arttırılarak, azaltılarak bazen tek program, bazen de iki program birlikte uygulanarak yapılmaktadır. “Unutkan ve dalgın oldum, anlamakta güçlük çekiyorum, çocuğum dikkat ve öğrenme bozukluğu gösteriyor,….” gibi yakınmaları olanlara yardım amaçlı bir programdır. Beyin ‘Check Up’ programı dahilinde önce kişinin anlama-kavrama, dikkat ve bellek gibi bilişsel işlevlerdeki performansı bilgisayarlı testlerle ölçülür ve sonuçlar değerlendirilir.
• Edufeedback: Play Attentiion (Dikkat Oyunu) Çocuklarda hiperaktivite, dikkat eksikliği, öğrenme güçlükleri , dürtü kontrol bozuklukları gibi psikiyatrik rahatsızlıklarda çocuğun dürtü kontrolünü sağlaması ve dikkat süresini uzatmasını öğretmeye yönelik geribildirim tedavisidir.Psikoterapi çalışmaları bünyesinde kullanılan bir çalışmadır. Bisiklet kaskı şeklinde bir başlığı vardır. İçinde iletkenliği sağlayan elektrotlar vardır.Beyin dalgalarını ekrana yansıtan bir düzenek mevcuttur.Çocuğun tepki hızını, dikkatini sürdürme becerisini, dürtü kontrolünü geliştirmeye yönelik egzersizler içerir.